In GGZ-instellingen waar richtlijnconform gewerkt wordt, overlijden minder mensen door zelfdoding. Richtlijnconform werken aan de diagnostiek en behandeling van suïcidaal gedrag vraagt om een systematische aanpak, waarbij medewerkers op alle niveaus – van behandelaar tot bestuurder – worden meegenomen
SAS GGZ is een integraal programma dat de zorg voor cliënten met suïcidaliteit optimaliseert door organisatiebreed aandacht te besteden aan zes pijlers:
Het gesprek over suïcidaliteit wordt actief aangegaan met iedere cliënt om vroege detectie te bevorderen. Van belang daarbij is dat cliënten zich gehoord voelen en zich open durven te stellen, o.a. door het creëren van een veilige en waardevrije sfeer. Ten behoeve van eerste screening op suïcidaliteit kunnen twee gesloten vragen worden gesteld: 1) Was er de afgelopen vier weken sprake van suïcidaliteit? 2) Was er op enig moment in het verleden sprake van suïcidaliteit?
Bij indicatie van suïcidaliteit wordt verdere diagnostiek uitgevoerd om de ernst, aard en betekenis van de suïcidaliteit in kaart te brengen. Dit wordt gedaan middels de CASE-methodiek, of narratief interview uitmondend in een structuurdiagnose. Dit is een diagnostische formulering waarin de aard en ernst van de suïcidale toestand wordt beschreven in samenhang met de psychiatrische aandoeningen, relevante risico- en beschermende factoren en de mate waarin de patiënt in staat mag worden geacht zijn of haar belangen te overzien en te waarderen.
Dat suïcidaliteit bij patiënten behandeld kan worden met indirecte therapie, waarbij de behandeling gericht is op de onderliggende psychiatrische aandoening, was al bekend. De laatste jaren is er ook evidentie gekomen voor het inzetten van behandelingen die gericht zijn op het direct verminderen van suïcidaliteit. Voorbeelden van deze ‘add-on’ behandelmethodieken specifiek gericht op de suïcidaliteit zijn ASSIP, CAMS, CGT-SP en EMDR bij intrusies. De GGZ Ecadamy heeft verschillende microlearnings gemaakt over specifieke behandelingen, als over persisterende suïcidaliteit en behandeling bij specifieke doelgroepen.
Bij behandelen gaat het ook om het opstellen van een veiligheidsplan bij iedere patiënt met een verhoogd risico op suïcidaliteit en in elk geval na een suïcidepoging of een suïcidale crisis. Meer informatie over het veiligheidsplan, inclusief een format, is hier te vinden: Uitleg over het veiligheidsplan, inclusief de wetenschappelijke evidentie hiervoor, is te zien in dit webinar.
Er wordt actieve samenwerking met naasten gestimuleerd, gezien hun cruciale rol in het herstelproces. Zoals ook beschreven in de Handreiking Samenwerken met naasten bij Suïcidaliteit spelen naasten een belangrijke rol bij de diagnostiek en behandeling van suïcidaliteit en het bieden van toekomstperspectief aan patiënten.
Ze zijn een bron van informatie en steun. Naasten hoeven niet altijd directe familieleden te zijn, elke door de patiënt aangereikte vertrouwenspersoon kan helpend zijn. Daarbij is het ook belangrijk oog te hebben voor de ondersteuningsbehoefte van de naasten. Meer informatie kun je vinden in de microlearning over suïcidaliteit en naasten van de GGZ Ecadamy.
Zowel cliënt-ervaringsdeskundigen als naasten-ervaringsdeskundigen kunnen vanuit hun eigen ervaring een belangrijke rol spelen in de ondersteuning van cliënten met suïcidaliteit en hun naasten. Zij weten wat de andere persoon ervaart en voelt. Daarnaast kunnen zij voorlichting en advies geven aan hulpverleners. Meer informatie hierover is te vinden in de Adviesnota Ervaringsdeskundigheid bij suïcidaliteit. In samenwerking met de GGZ Ecadamy is er ook een microlearning over suïcidaliteit en ervaringsdeskundigheid opgesteld.
Om continuïteit en kwaliteit van zorg te waarborgen is het nauwkeurig documenteren van informatie rondom suïcidaliteit van belang. Het is daarbij helpend wanneer het EPD hierin ondersteunend is voor de hulpverlener. De Toolkit Suïcidepreventie is een ondersteunende tool die kan bijdragen aan eenduidige verslaglegging.
